Ilay RADOn’IZAO TONTOLO IZAO

Nodimandry teo amin’ny faha 85 taonany ny 15 septambra 2008 I RADO

IZA MOA I RADO ?

Anisan’ireo olom-bitsy niavaka sy nisongadina teo amin’ity tontolo misy antsika ity I RADO, na i Georges ANDRIAMANANTENA

Georges ANDRIAMANANTENA dia teraka tamin’ny 01 oktobra 1923, tao Ankadivato, Antananarivo.

Zanak’i ANDRIAMANANTENA Gaston sy RAZAFINDRAFARA

Farany tamin’izy dimy mianadahy mpiray tampo.

Nandia voalohany ny varavaran-tsekoly tamin’ny 1929 tao amin’ny Ecole Officielle tao Faravohitra. Ary nitohy tao amin’ny Ecole Ambohijatovo Atsimo sy Paul Minaault taty aoriana.

Niditra tamin’ny sehatry ny asa nanomboka tamin’ny 1943 tamina orinasa fiantohana “La Préservatrice”

Nampakatra an-dramatoa Edwige RAVOLOLONA ho vadiny tamin’ny 02 desambra 1944
Niteraka enina mianadahy izy ireo, ka ny efatra sisa no velona.

Tato aoriana dia niditra teo amin’ny sehatry ny asa fanoratana an-gazety tao amin’ny gazety HEHY izay notantànan’ny zokiny Celestin ANDRIAMANANTENA.

Nisafidy ny hiàla tao amin’ny La Préservatrice izy ary nandeha nianatra manokana momba ny asa fanaovana gazety tany Strasbourg ny taona 1960

Ary amperin’asa tanteraka tamin’ny fanaovana gazety hatramin’ny 1966

Niasa tao amin’ny trano famoahana boky protestanta IMARIVOLANITRA hatramin’ny taona 1976.

Nitohy nanao gazety indray ny 1976 hatramin’ny 1978, nefa tsy nitsahatra tamin’ny asa fanoràtana mandram-pikimpin’ny masony.

Mpikambana tao amin’ny Akademiam-pirenena nanomboka ny taona 1988

Mpikambana tao amin’ny zokiolona mpanao gazety

Filoha am-boninahitry ny Fikambanan’ny mpikabary HAVATSA UPEM,

Mpamoron-kiram-pitiavana sy ny fiainana ankapobeny toy ilay hira nampihirainy an’i Bessa hoe ‘..nahoana no tomany no andanianao ny alin’ny ririnina….”

Fialam-boly tiany sy nankafiziny ny jono sy ny filalaovana zafikely

Zavatra tena nahasarotiny sy mahatezitra azy ny tsy fanajàna fotoana.

Hoy izy manazava ny fialamboliny:

…ao izany ilay hoe paik’afo, ao ny hoe tosi-by, ao ny kiky fitaratra, ny manjono eny amin’ny rano mamy sy ny ranomasina….mifoka riovotra madio eny amoron-drano…ny misangy zafikely…mampitomany azy ireny dia manambitamby azy rehefa avy eo…

Hatreo amin’ny faha-84 taonany dia mbola vitan’i RADO ny mitsikasinkasina amin’ny gorodona misangy sy miara-milalao amin’ny zafiny.

Nanana talenta maro izy satria ankoatry ny asa fanoràtana izay, na izy tenany aza tsy maha-isa azy ireny intsony (an’arivony), dia nanao sary hosodoko, sy paik’afo (Pyrogravure) ihany koa, nanao teatra sy mitendry mozika ankoatry ny maha Chorale azy, nanao ny tosi-by (metal repoussé), kiky fitaratra (gravure sur verre)

Alohan’ny anolorany ny hira hataon’Antoko mpihira dia ny ankohonany aloha no mianatra ny hira sy manao azy miaraka aminy, ka rehefa masaka avy ao, izay vao avoakany ho ety ivelany.

Hoy ny soratra iray nataony, mitodika indrindra amin’ny tarànany, hita any an-tokantranony :

…ny hany fifaliako, sy tanjona itokiako
Ho tena fiadanako
Mifankatia ny zanako…

Asa sorany maneho ny sora-tànany, ny fihetseham-pony, ny fomba fijeriny sy fiheviny, ary ny eritreritra sy ny nofinofiny: DINITRA 1973, ANDO: 1977, ZO: 1989, SEDRA: 1993, Tononkalo ho an’ny ankizy. Hiram-pivavahana (Fihirana fanampiny faha 32 AZA AVELA HAHALALA)

Ny tononkalo hoy RADO :

Ny tononkalo dia azoko lazaina hoe io izany no manambàra ny fiantraikan’ny zava-mitranga eo amin’ny fiainan’ny olombelona. Ohariko amin’ny farihy iray ny fiainan’ny olombelona: raha tsipazanao vato eo afovoany, na aiza na aiza faritra eo amin’ilay farihy, tsy maintsy miteraka onja, ary iny onja iny no manambàra ny fiantraikan’ilay tsipy vato teo amboniny, raha mafy ilay tsipy vato tao dia tsy maintsy manonja be izy, raha malefaka ilay tsipy vato tao dia manonja kely izy. Ny sary milàza ny zavatra mitranga miantraika eo amin’ny fiainan’ny olombelona no tononkalo

Namoy efatra tamin’ireo tarànany tao anatin’ny iray andro monja tamin’ny taona 1993, ka nahatonga azy nanoratra ny SEDRA…

VONINKAZO ADALADALA tamin’ny 2004 (hirain’i Eric MANANA) . FITENY ROA tamin’ny 2005

Hafatr’i Rado ho an’ny tsirairay, mipàka hatrany amin’ny mpitondra fanjakana ny tokony HANAJANA NY AN’NY TENA FA TSY HO MAIMAY AMIN’IZAY REHETRA ENTIN’NY FANDROSOANA. TRATR’IZANY KOA MANTSY HOY IZY NY ASA SORATRA.

Hoy indrindra i RADO:

“ Tsy misy mirona intsony ho any amin’ny tena fanoràtana. Ary ohatry ny fanalàna andro, …misy ihany angamba fanalàn-tsiny azo atao: ity nahatongàvan’ny ordinatera sy ny internet ity. Nanjary mora kokoa ilay mampiely azy amin’ireny, dia ohatry ny tsy te-hanoratra intsony ny olona…Tsy te-hilaza intsony ny zavatra tena ao anatiny izy. Tsy te-hilaza ilay ohabolana mahafinaritra azy intsony izy…ireny fitaovana maoderina ireny izao no ampitàna ny anona rehetra, nefa manahirana ahy na ny mijery ireny ilay karaoke ireny aza, satria ny zafikeliko dia misy tia an’ireny koa, dia hitako fa na ny teny gasy aza dia ratsy fanoratra be, tsy misy fa…dia izay itenenana azy no anoràtana azy. Ary tsy mety izany amiko. Izay no tokony HAHA HENDRY NY FANJAKANA NY AMIN’NY HOE TSY TOKONY HO ZAVATRA MAIKA FOTSINY AMIN’ILAY FANDROSOANA;;;SATRIA REHEFA MAIKA FOTSINY;;;DIA TSY MISY HAFA AMIN’NY MPITAINGINA MOTO NA MPAMILY FIARA…REHEFA MAIKA LOATRA? TSY MAINTSY MANKANY AN-KADY NY FARANY.”

Hoy ny Jeneraly RAMAKAVELO Désiré:

…mahatsiaro mihitsy izahay fa latsak’isa eo amin’izay fiarahana izay. Ary dia tena miaraka ory tanteraka amin’ny fianakaviana. RADO amin’ny maha-mpanoratra azy, amin’ny maha-poety azy, amin’ny maha-olon’ny kanto azy, dia azo lazaina mihitsy fa tena very olo-manga isika very an’izany lehilahy izany. Ary na lasa aza izy an, ny zavatra napetrany dia misy lanjany, misy hasiny eo amin’ny fiaraha-monina Malagasy. Indrindra, fa tena isan’ny olona nanandratra izany maha-Malagasy izany izy…tsy vitan’izay hoe nanandratra …ny kolontsaina Malagasy, fa isan’ny tia tanindrazana. Tadidintsika tsara fa rehefa misy trangan-javatra manahirana ny firenena, tsy maintsy eo foana i RADO. Ary tsy maintsy maneho ny heviny, amin’ny alàlan’ny tononkalo, ary heveriko fa tena zava-dehibe loatra izany. Tena very raiamandreny ny firenentsika nilaozan’i RADO…Tsy teto Madagasikara ihany no nahafantàrana an’i RADO satria ireo tononkalo nosoratany…marobe…efa betsaka amin’izy ireny no voadika amin’ny tenim-pirenena maro…Mihazakazaka ireo firenena any ivelany te-handika amin’ny fiteniny ny tononkalon’i RADO. Midika izany fa mavesa-danja mihitsy ny dikany, ary azo lazaina hoe izay tranga lazain’ny tononkalony an, dia mety mitranga, mety ho hita any amin’ny firenen-kafa koa…Mpanoratra tsy ho an’ny Malagasy fotsiny, fa ndeha hataoko hoe ho an’ny firenena maro, mba tsy hilazako hoe an’izao tontolo izao satria fanta-daza hatrany ivelany. Iza moa no tsy mahalàla an’izany hoe RADO izany raha eo amin’ny sehatry ny fampianarana, satria ny tononkalo maro izay nataony, dia isan’izay ianarana any am-pianarana, tafiditra any amin’ireny laza adina any amin’ny fanadinana ireny…Fantatra loatra ny banga navelan’izany lehilahy izany, tsy eo anivon’ny fianakaviana sy ny kanto ihany fa indrindra indrindra eo anivon’ny firenena ihany koa.

Raha resaka fanandràtana ny tenin-drazany dia hoy i RADO:

Teny mamiko ianao ry tenindrazako, ry teniko
Tiako ianao, lalaiko loatra, ary izao dia tsy afeniko
Fa ny foko manontolo sy ny saiko sy fanahiko
Mampitovy lanja anao sy Neny ‘lay niteraka ahy
Moa tsy taminao indrindra no nianarako niteny
Nanononako an’I Dada, nanononako an’I Neny
Dia I Dada sy I Neny, sampan-drano …
Loharano niandohako, dia ireo ràzana tsaroana…
Dada, Neny, mamy, aina nisehoan’ny fiainana
Tany nisehoan’ny voa…
Vavolombelona hita maso
Maneho ny lasa izay takarina
Ho tsinàpa sy azo raisina, ary tena nisy marina
Tiako I Dada, mamy I Neny, nefa inona ary izao no ho nanononako azy
Raha tsy tao tokoa ianao
Ry tenindrazako lalaiko
Ry teny mamy tsy hariako
Taminao no nahalalàko
Ny faka nitsiriako

Ary raha zohiana indray ny zana-tohatra niakarako
Teny an-dàlan’ny fiainana nisoritan’ny tantàrako
Dia lasitra namboarinao
Notinefinao maharitra
Hifanentana amin’ny molotro, no nahaizako namaritra
Ny hasoan’ito taniko
Ka na lanitra balika, na tanety mena volo
Na ny fanja …na ny rano mikoriana,
Na ny vorona mikalo eny anivon-takariva
mampiherika mpandalo
ka mampody aina indray ilay tanàna haolo ngàzako
taminao dia taminao
taminao ry tenindrazako

Ary nony vaky volo ilay fitia tanaty foko
Ka niràraka ho hanitra ny embona ela notrotroiko
Moa tsy teny taminao no nanokatra ny molotro
Hanambara ilay fitia nampombain’ny fo natolotro
Teny tsotra mahalàza ny fitia sy ny alaheloko
No mirakitra ho tantàra ny tsiambarambarateloko

Eny ho’aho ry tenindrazako
Ry fiteny Malagasiko…

Tapitra eo va re ny fy sy ny voa ‘zay notoàzako
Taminao ry teny tiako
Taminao ry tenindrazako
Moa ny herinao voafetra ho an’ny andro fahazàzako
Ka raha misondrotra ny taona dia hiletsy ilay malàzako
Tsia ry teniko lalaiko
Tsia ry teny izay hiamboko
Tsia ry teny Malagasy
Ry fitenin-dray tsy foiko
Hataoko ahoana no hanadino
Fa ireo aina sy solofo,
Reo tarànaka avy amiko
Ary tena sombi-nofoko
Tsiro vokatry ny tany
piti-drà tonga aina
Sarobidiko, lalaiko
Nofiko raha hadiva haraina

Noro, Fanja, Vero, Tiana, Hery, Zo, Voahangy, Mamy
Moa tsy taminao daholo va no nanononako an’izany?
Taminao no nahitako ‘zay mba laniko ho anarana
Na i Ramatoan’ny aiko, na izato Andriamparany

Ry tenindrazako lalaiko,
Afa-po ny faniriako
Fa azo taminao daholo
izay nitiavako ny tiako

ary moa lany tsiro ny herinao raha toa fakàina
ny hasinkasin-kevitra nitalanjonan’ito saina
rehefa injay ianao velarina hanamboarana ny fiainana
mibaribary sy miseho ny marina ekem-pisainana?

…raketinao ny fahendrena tamin’ny razako efa tola
Abaribarinao an-ohatra ny adim-piainana itolomako
Ny eritreritra sy nofiko, ny hevi-dalina ironako
Ny fanahy mikatsak’hery, ny finoana izay ilomako
Hay tsy zava-baovao fa efa nisy ka iombonako
tamin’ireto razam-beko, olon-kendrin’ny fahiny
italanjonan’ny taranaka mandimby ankehitriny

‘Dray ry teny …
‘Dray ry teny iray mba tiako
Moa tsy toro-hevitrao no nanitsiako itony diako
Tiako ianao, lalaiko loatra
Ny momba anao sy ny forongony,
Noraiketin’ity foko amin’ilay vilany nongony

Ka ny satanao rehetra
Sy ny zony no andrianiko
Ny hevitra napetrakao no zohiako sy ampy hohaniko
Ka na firy refin’andro hany sisa holalovako
Ahy ianao ry tenindrazako
Ary hijanona ho lovako

Fanamarihana avy amiko: Feon’i RADO mihitsy no nakàko ireo tononkalo alefako ato, ary amin’ny maha feon’ny efa voky taona azy, dia be no tsy nazàva tsara tamiko ka nosoloiko toy ity (…) Misy ny novakiany tsy nolazainy ny lohateny, ary dia nadikako araka izany fotsiny, tsy nasiako lohateny koa . Raha sendra misy aminareo afaka mameno ireny teboka telo ireny (…) ho feno araka ny tokony ho izy dia sitrako indrindra, ary isaorako sahady.

Hoy ny Minisitry ny kolontsaina:

Nodimandry ny alin’ny 15 septambra (2008) tokony ho tamin’ny 12 ora alina i RADO, na i Georges ANDRIAMANANTENA…nilaozan’olo-manga ny firenena Malagasy…Marobe ireo mari-boninahitra efa azony, na teto an-toerana na tany am-pita ary manana ny Grand Croix de 2ème classe de l’Ordre National izy…Voadika amin’ny teny maro: anglisy, rosiana, frantsay…Miondrika am-panajàna eo amin’ny nofo mangatsiakan’i RADO ny fitondram-panjakana ary mankahery koa ny fianakaviana…Ny fanjakana dia tsy maintsy hanao fihetsiketsehana amin’izao fahalasanan’ny olo-manga izao…Niantohan’ny fanjakana Malagasy ny lany manontolo tamin’ny fitsaboana an’i Georges ANDRIAMANANTENA…

Teto dia niandry fisaonam-pirenena aho, saingy indrisy, TSY NISY

Teny an-tranony teny Ivato no nandrasana ny nofo mangatsiakan’ni RADO, talohan’ny namindràna azy ho tetsy amin’ny Stade couvert Ankorondrano ny Alakamisy 18 septambra 2008 mba ho an’ny firenena sy ny vahoaka Malagasy

Tratran’i RADO ny kanto, ny feno, ye be indrindra raha ireo rehetra ireo no jerena, mba tsy hilazana hoe, ny LAFATRA. RADOn’ny firenena tokoa, VOAHANGIn’ny Malagasy. Satria ny Rado sy Voahangy dia samy haingo eo amin’ny Malagasy.

Iza tamintsika izay namàky iray tamin’ireo soratr’i RADO, ohatra ny DINITRA no tsy nahatsiaro fa toa ny zavatra niainantsika tokoa ireo narindran’I RADO ho tononkalo ireo?
Tsy vitsy no mahay an-dàlana vitsivitsy tamin’ireny asa sorany ireny.

FANEKEM-PINOANA:
…dia sahy milaza fa na dia levona aza ny nofo sy ny foko
Ho kila hotohoto, dia mbola vatolampy, anjara tena ampy
Ho ahy mandrakizay
Ianao ‘lay Tompo Ray

KISENDRASENDRA

Kisendrasendra angamba ilay isika nifanena
Kisendrasendra koa ‘lay topi-masontsika
Kanefa tamin’iny, injao nangenahena ny fo amam-panahy
Sy ny fisainantsika
Matahotra ho tia

Kisendrasendra angamba ‘lay teniko mangina toa mila tsy ho re
Kisendrasendra koa no nahatonga anao hamaly am-pifaliana ny teny ‘zay nataoko
Kanjo tao am-po dia samy efa tia

Kisendrasendra angamba ilay ianao natahotra
ka nandray ny tanako ho vahatra ifaharana
Kisendrasendra angamba izaho ‘lay vahobahotra
namihina anao, nahita fahasambarana
F’izay vao tena tia

Kisendrasendra angamba ilay ianao tsy tratrako fa lasana nandeha
Kisendrasendra manga fa ny alahelom-poko, ny tsiaro feno fatrako
No nanambara tamiko fa ianao no hany malalako ho doria

REHEFA NISY ISIKA
Fony nisy ianao, ary nisy izaho
Ny zavatra natao, diniho sy mba araho fa
Voafariparitra no sady toa tsikaritra

Nisy izay anao, nisy koa izay ahy
Na tany itsahinao, na tany izay nitsahiko
Na fifalianao, na ny hasambarako
Na ny anaranao tsy fantatry ny anarako

Fa nony nisy isika
Tsy nisy izaho sy ianao
Niova teo ny dikan’ny « nisy » hatrizao,
Lany teo ny heriny

Ny sisa izay tavela?

Isika izay tsy fantatra ho izaho sy ianao
Isika lasa tokana sy olom-baovao
Hatrany anaty rà, hatrany anaty fo
Foana ny taloha, foana, isika roa

Ny hany sisa re, dia teny toy ny hoe
‘njay ‘lay hirantsika
Mahafatifaty, hono, ny endrika sy bikan’ireto zanatsika
Faly sy sariaka
Mamony iretsy ny voninkazontsika

Izany sisa re sy hany tafajànona
Maina ny taloha,
ny « isika » sisa vanona
Niempo ilay izaho,
Nitsonika ianao,
Ka nony nifangaro navela hifanompo
Dia roa nanjary iray, nihena fa nitombo

Hafahafa ihany kanefa dia izany isika ankehitrio
Noho io fitiavana io

HAFATRA
Ho any ianao kanefa aza ataonao fantany izao fahoriako izao
Fa aoka hiafina aminy ny ketoky ny jaly nanempaka ny aiko tanatin’ny longoa izay namandrihany ahy
…aza ataonao fantany…
Raha manontany izy, iangaviako ianao handainga indray mandeha
Lazao fa nanadino ny momba azy rehetra ny saiko manontolo
Rako-boninkazo hoe ireo lavenon-dasa natoraky ny Adaoro,
ireto diary ireto, lazao fa efa may, sy tapitra efa kila
fa ny volofotsiko, ny kentrokentron’handriko
afeno dia afeno
azonao izany?

Etsy kely koa, hafarako ianao
Jereo raha sambatra izy
Ny hamantaranao dia ireto no fambàra
Ao an’efitranony, misy voninkazo, tsy maintsy mavokely
Eo an-doha fandriany ny sarin’ny olon-tiany, na iza na iza izay
Raha izay no hitanao dia efa sambatra izy
Ka aza asiana resaka momba ahy akory
F’izany rahateo no niriako ho azy

Izay no hafatrafatro ka tazony tsara,
Ary dia veloma
Saingy etsy kely ange
‘ty tànanao ity, aza akasi-javatra mandra-pifandrain’ny tànanao sy ny azy.

Eny, ampy izay, tongàva soa aman-tsara
Dia akatony mora io varavarako io
Fa hitomany aho

Andriamanitra ô,
Iny zanako iny mba iangàro kely
fa tojo zava-tsarotra ny fenitra kinendriny
Ny tombam-binavina noheveriny ho tantely, nivadika ho mafaitra
Ka maloka ny endriny

Andriamanitra ô,
Iny zanako iny, ononinao ny fony
fa rava sasakalina ‘lay nofy namololony
Itanilaho fa kivy,
herezonao ny fony fa kotsan-dranomaso ny ondana sy fony

Andriamanitra ô,
Iny zanako iny omeo ny fiadanany
fa hotohoto loatra ity misandratr’androny
Ny aloka, nandalo, namaky ny tanànany,
soloy maraina vao sy feno ny masoandrony

Matokia ry Fahafahana,
Rahavavim-pivavahana
Fa tsy moana na ho foana ao anatiko ao ianao
Ho lalaiko sy ho hajaiko
Ka harovako ho lovako
Fa raha ny peniko no halaina, antenaina
ka didiana sy tsindriana tsy hanoratra anao
dia henoy izao:
io ny molotro atolotro
hivazavàza sy hanazàva
hiteny ombieny ombieny ny hasarobidinao sy ny anara-masinao
ka matokia doria doria
fa na rahonana aho na tairina
ka ny molotro ho zairina raha miteny anao ka reny
lazaiko anao fa mbola ao, hanaram-po tokoa tokoa, io ny tànako ankavanako
hivikiviky ka hikiky rindrin-tany sy andrin-tany, vatan-kazo
sy izay azo ametahana ny anaranao ry Fahafahana
Ka na penina hodorana, na molotra ho fatorana
Na ho tànana hokantsànana
Tsy hampaninona ahy toy inona
Angaha izany monja ihany no ahazoako manambara anao
Hijoro hatrany ampara?
Ao ny masoko mijery, afaka hamindra hery
Ao ny saiko, ao ny aiko, ao ny zanako, tarànako,
Mbola hiady sy hitady ka hivonona hifandramatra
Hanjariana ho filamatra hibaiko izao tontolo izao
Ka noho ianao,
Ny herim-ponja dia ho monja
…ihomehezana, satria tsy maintsy hampanjakaina
Hatramin’ny fara-fofonaina
Ny herinao ry Fahafahana

Tompo ô
mafisa fo, ka aza omena valiny aho na mangataka aza anio
fa iangaviako ianao, omeo ho an’ny rahalahiko ary ho azy manontolo
izay fangatako isan’andro
omeo ho an’ireo mahantra izay fitafiko androany
omeo ho an’ny maro anaka izay sakafo anio tontoloko
omeo ho an’ireo sahirana izay anjara tsikitsikiko
omeo ho an’ireo voazioga ny fahafahako anio

Avela aho mba hangatsiaka
Avela aho mba hitofezaka
Avela aho mba hitomany
Avela aho mba ho voageja
Na anio fotsiny aza

Sao izany no hanamaivana ny ampaham-pahoriana entiny mandavan-taona
Sy ny masoandro takona lolohaviny isan’andro

Sady koa mba hamantàrako ny fitiavantena disoko
Fa ny ho ahy hatrany hatrany no efa niadiako fo rehefa mba mivavaka aho
Ka hadinoko ny hafa
Koa italahoako ianao
Adinoy aho anio

Avela ho sorena izay te ho sorena
Isika tsy maintsy midrikina hatrany
Raha toa mbola misy ny tsindry hazo lena
Mahazo ny mainty eto ambonin’ny tany

Avela izay sofina vaky ho vaky
Mandre antsoantso tsy azo tsindriana
F’isika rehetra tsy maintsy mitaky
ny zo sy ny satan’ny fampitoviana

Avela ‘zay maso mangina hangina
F’isika tsy andevo na olona adàla
Antsika ny aina ary azy ny vola
Raha tsy mifanaraka, samy miàla

Maro ireo mpihira fanta-daza nandrafitra feo sy mihira ny tononkalon’I RADO, toa an-dry JJ TSEHENO, Naly RAKOTOFIRINGA, Henri RATSIMBAZAFY, BOUBOUL, Rivo RAMANDIAMANANA, BESSA, MR RAZAFY, Fanja ANDRIAMANANTENA, Rolland RAELISON, SALOMON, BODO, Pauline RABEASY, SOLO, RAMAROSON Willson, Guy ANDRIAMADAORO, OSSY, …

Santionan’ireo hiram-pivavahana nosoratany: Aza avela hahalala, Mba tantanonao ry Raiko, N’inona n’inona hitranga,

Misy ireo mpanakanto tiany sy ireo namany ary olom-panjakana no nanaovany tononkalo manokana, toa an-dry : Jérome RANDRIA, Naly RAKOTOFIRINGA, JJ TSEHENO, Clarisse RATSIFANDRIHAMANANA, Pasteur ANDRIAMANJATO mivady, ny kôlonely Richard RATSIMANDRAVA, Lieutnant RANDRIAMAROMANANA Albert

Hoy i Fanja ANDRIAMANANTENA mitondra ny teny fisaorana avy amin’ny fianakaviana:

FANKASITRAHANA AVY AMIN’NY FIANAKAVIAN’ANDRIAMANANTENA GEORGES

Maneho fisaorana sy fankasitrahana mitafotafo amin’ireo rehetra nahatsiaro, niombom-po sy alahelo tamin’ny fianakavian- dRado eto izahay. Fa na lasana aza Rado ka mbola eo ireo rehetra miantsa, manandratra, mikalo ny tsangan’asany dia mbola isan’ny velona izy.

Mankatelina indrindra tompoko.

RONONO MAMONO, TANDREMO

Nihorona ny hodi-dohako raha nahita hafatra iray tao amin’ny http://globalvoicesonline.org izay nosoratan’i I-fan Lin  [amin’ny teny anglisy] miresaka momba ny ronono voapoizina nahafaty zaza (telo hatreto) tany Taiwan sy Shina.
Tsikaritry ny maro angamba fa feno entana nafàrana, izay  efa fohy dia fohy sisa ny fetra ahafahana mampiasa azy, manerana ny moron-dàlana (Behoririka, Soarano, Analakely, Ambodifilao sns…hatrany Andravoahangy) Tsy vitsy amin’ireny ny vokatra Sinoa, hatramin’ny vilia  na kaopy plastika misy melamine. Efa nisy ihany fotoana nilazan’ny mpampahalàla vaovao azy io hoe misy poizina ireo kilalao sy vilia vita avy any Shina ireo. Maro koa ny dentifrice, biskoitra, sns… tena maro ireny no  mameno ny sisin-dàlana. Chocolats, chips, sns sns…

Manentana re rey olona ô! Aza dia matimatin’ny hoe vita tany an-dafy ity sy iroa, fa sao ny aina no manefa e!  Indrindra moa fa ireo entana feno soratra toy ny kankana tsy fantatra izay lazainy na niaviany.
Folo hafatra mihitsy aho ao an-trano mba tsy hividy ireny vatomamy, dattes, sns amidy eny rehetra eny ireny, fa aleo hoy aho mividy JB sy Socobis ihany rehefa tsy hainareo ny momba azy manontolo, fa efa nisy koa ny matin’ny zavatra toy ireny teto Madagasikara..
Alaina ny entana dia hoe dorana fa lany daty, nefa mbola misy tonga eny an-tànan’ny kilonga ihany. Toy izay nahazo ireo mponina teny Andralanitra, eny amin’i Pere PEDRO ohatra.
Lasa fanariana sy famarotana ireo zavatra efa ho lany andro avy any ivelany i Madagasikara izao. Asa na mba iza loatra no olon-tsy vanona ao ambadik’ireny fanafàrana mamoa-fady sy mamono ny mpiray rà ireny (raha Malagasy) ary mpiray firenena (raha vahiny toy ny Karana).
Tao Antohomadinika tao efa an-tanonay vitsivitsy izao , nisy  karana tratra mikosoka ireny daty mipetraka amin’ny entana efa lany andro, amin’ny fonosana ireny, ary dia manisy daty vaovao indray, ka manaparitaka entana lany andro eny an-tsena. T

okony ho henjana sahala amin’ny an’ny mpanolana sy ny mpamono olona mihitsy ny sazy ampiharina amin’izay tratra toy izany, fa tena aina no lalaovin-dry zalahy.
Nadikako ho amin’ny teny Malagasy ilay hafatra voalazako ery ambony raha mba tianao ho hita eto na midira mivantana ao amin’ny http://mg.globalvoicesonline.org/. Ary misy fanampim-baovao koa azonao jerena ao amin’ny Yahoo Actualitée.

Mba ampitapitao ny hafatra sy fifampitandremana raha azo atao, fa ny toy izao ny tsy laitra. Rehefa andevozin’ny vola mantsy ny olona dia mahavita zavatra tsy takatry ny saina ho eritreretina, na dia hamonoana ny hafa aza izany (na mivantana io na an-kolaka)

Tsy any Taiwan na Shina ihany no mety hisy ny toy izao, fa iza moa no mahalala na efa tonga hatraty Madagasikara koa izany habobo (yaourt) sy ronono voapoizina avy any Shina izany. Aza hitako anie izany.!

Henri Lecacheur par L’Express de Madagascar

Toy izao indray kosa no filazan’i L’Express de Madagascar ny momba iny tantara Henri Lecacheur iny.

Page 5 – L’Express de Madagascar du Mardi 2 Septembre 2008
Rubrique: EXPRESSION
Titre:                     LECACHEUR PERD ET GAGNE

La bêtise suprême. On n’arrête pas un vieil homme comme s’il était un dangereux terroriste, le représentant d’Al Qaida sur Lecacheur était sur le point de prendre le pouvoir. Des milliers de personnes ont assisté à une véritable démonstration du savoir-faire de nos forces de l’ordre. Cagoulés, ils se sont rués sur un vieillard pour un tout-terrain. Tout au plus, si le pauvre Lecacheur a eu le temps de pousser des cris de douleur et prévenir qu’il a mal au pied.
Bref, les émissaires du gouvernement ont fait tout un cinéma pour que l’arrestation fasse boum ou tilt. C’est selon, mais l’effet boomerang a été désastreux côté image d’un Etat de droit et fonctionnant sur les standards de la démocratie. On n’arrête pas un homme politique, come s’il s’agissait d’un poseur de bombe sur le point d’allumer sa mèche. Il suffisait de l’aborder poliment et lui annoncer officiellement et en toute simplicité, qu’il est en état d’arrestation. Point barre. On peut même ajouter, pour faire plus américain, que tout ce qu’il dira pourra être retenu contre lui, et qu’il a le droit d’appeler son avocat. Personne n’y trouverait rien à redire. Les choses ont été faites suivant les règles.
Mais si le gouvernement – le gouvernement, car la gendarmerie n’aura jamais osé se conduire ainsi sans ordre formel de faire le maximum pour attirer l’attention – si le gouvernement a adopté le scénario d’un polar de la dernière catégorie, cela n’étonne plus personne. Il n’en serait à sa première bourde, celle de se faire avoir. Lecacheur voulait se faire arrêter et faire scandale. Bref, il voulait faire parler de lui. Le vieil homme a réussi. Lors de sa première affaire, il avait « défilé » en plein centre ville, accompagné de deux pelés et trois tondus porteurs de banderoles et de mégaphone, en sus. Le procureur de la République (de l’époque) n’a pas jugé bon de le poursuivre : l’affaire relevait plutôt du répertoire comique. Il était parfaitement ridicule de lui donner de l’importance. Vendredi, le vieux bonhomme n’a pas fait le dixième de ce qu’il avait « perpétré » quelques mois auparavant. Et on l’embarque comme un criminel d’une extrême dangerosité.
Depuis la première affaire Lecacheur, les journaux n’ont pas été avares de supputations ironiques sur les arrière-pensées du leader du Parti fédéraliste de Madagascar, au parcours politique particulièrement sinueux. Une fois à droite, une fois à gauche, un petit peu au centre. Jusqu’au jour d’aujourd’hui, on ignore pour qui roule vraiment Henri Lecacheur. Tout ce que l’on sait, c’est qu’il va y avoir un procès et tout un cortège de présumés complices auditionnés, ne serait-ce que pour faire peur. Ou prévenir que le pire est à venir et que à bon entendeur, salut

par : Mamy Nohatrarivo

Dia efa nilaza koa izao ny mpanohitra fa na inona na inona hitranga, na omena na tsy omena fahazoan-dàlana, dia tsy maintsy hano hetsika ry zareo, eny fa hatramin’ny fidinana an-dalam-be. Nolazainy fa maherin’ny 30 izao ireo distrika manerana an’i Madagasikara no efa tafiditr’ity hetsiky ny mpanohitra ity, sy milaza ny fahavononany hiara-dia amin-dry Zafy Albert sy ny tariny.

Henri Lecacheur (tohiny)

Voasambotra i Henri Lecacheur. Fa izao manaraka izao no mahalasa kely ny saina.
Iray volana tany aloha tany dia efa nidina teo tsy nahazo alàlana izy, ary nitondra megaphone sy nahavory vahoaka, nefa tsy nisy fisamborana. Tato aoriana kelin’izay indray dia mbola nisy ny famerenana ary dia nentina nalaina am-bavany tany izy ary avy eo dia navoaka, toy ny tsy nisy na inona na inona. Koa mitsàngana àry ny fanontaniana hoe: fa maninona no ankehitriny vao tsy navela hiteny ilay rangahy iny na dia roa minitra monja aza. Eto koa dia samy manana ny mari-pandrefesany ny rehetra satria misy ny nilaza fa dimy minitra latsaka izy no niteny, ao ny miteny fa latsaka izay (toa ahy indrindra koa). Tonga hifona, hono, ingahy Henri Lecacheur fa diso tamin’ny nametrahany izao fitondrana izao, ary dia haka ny hevitry ny vahoaka ny amin’izay tokony hatao, ka nihevitra ny hidina isan’andro teo amin’ny kianja 13 mai.

Mampanahy be ny olona nanatrika teo ny fitrangan-javatra satria toa hiverina indray ny fomba fanao tany aloha be tany, dia ny fisamborana sy fitsimponana ireo izay sahy maneho hevitra, milaza ny tsy fahafaham-pony sy ny tsy fahafaliany amin’ny antoko izay eo amin’ny fitondrana.

“Tampenana indray ve izany ny vavan’ny vahoaka sy ny maro an’isa manomboka izao”

hoy ny alahelo nipoitra tetsy sy teroa taorian’iny fisamborana teo amin’ny kianjan’ny 13 mai iny.
Ny mpitondra kosa milaza fa

“aleo aloha hiasa sy hanomboka zavatra vao mistikera sy manome tsiny”

. Mandra-pahoviana sy hatraiza anefa izay fetra hitsarana azy izay?

Eny fa hatramin’ireo haino aman-jery sy gazety maro tonga teny an-toerana aza dia hita ho nihafihafy ihany koa, no sady efa hatry ny ela no nidradradradra fa tsy afaka miteny an-kalalahana intsony, fa na tsy maintsy manaraka ny baikon’ny tompon’ny gazety na ny fampielezam-peo sy sary, na miala mitady asa hafa.
Ny antoko tsy eo amin’ny fitondrana moa dia efa imbetsaka no tsy tafiditra amin’izany atao hoe “haino aman-jerim-panjakana” izany.

“Matahotra ny amin’ny asany koa ireo mpiasa , ka tsy omenay tsiny”

, hoy ireo filohan’antoko rehefa anontaniana mikasika ny tsy ahafahan’izy ireny miteny sy maneho hevitra ao amin’ny RNM (Radio Nationale Malagasy) na ny TVM (Television Nationale Malagasy).

Ny mpiasa rehetra erak’ireo orinasa mamofompofona fanjakana koa dia tsy misy sahy mihetsika intsony noho ny tahotra ny ho voaroaka sy ho very fihinànana; toy izay mahazo ny mpiasa ao amin’ny JIRAMA, araka ny filàzan’ireo mpiasa ao. Momba io fahalalaham-pitenenana io dia nilaza ny filohan’ny solontenanan’ny mpiasa ao amin’ity orinasam-panjakana ity fa mba saika haneho hevitra tamin’ny fandaharana iray be mpanaraka amin’ny fahitalavitra tsy miankina iray, mpandeha isa-maraina (KIDAONA MARAINA), saingy tsy nety nandray azy ny tao. Tsotra ny antony naroso, hoy ihany ity filohan’ny solontenan’ny mpiasan’ny JIRAMA ity,

“satria ny JIRAMA dia orinasam-panjakana, ka rehefa manohitohina sy miady amin’ny tompon’ny orinasa (fanjakana) ianareo mpiasa dia tsy afaka ny handray anareo izahay, sao hanan-draharaha amin-draFanja eo”

. Efa maro tokoa mantsy no niaina izay zava-mangidy izay, ka dia faifay sy matahotahotra ireo rehetra tompona haino aman-jery mbola te-hijanona amin’izay sehatra izay. Nandalo teo ny KARAJIA (Don Bosco FM93.4), ny “NY MARINA (Ny ANTSIVA FM97.6) sy ireo tany amin’ny faritany tany…

Fa raha iresaka kely ity fahalalahana miteny sy maneho hevitra ity isika, dia ireto misy tsetsatsetsa tsy aritro kely: mangataka hanao fanehoan-kevitra anaty Tranompokonolona (Analakely) ny mpanohitra, tsy mahazo, ary tsy vao indray mandeha no tsy nahazo alalana haneho hevitra toy izany ry zareo ireto, na izany teto an-drenivohitra, na tany amin’ny faritany. Ny zavatra misy anefa dia mahazo sy afaka manao izay tiany foana ny TIM (antoko eo amin’ny fitondrana, na iza io, na aiza. Vao tsy ela akory aza fa tamin’ny vaovao (Don Bosco) tamin’iny herinandro lasa iny no naharenesako fa any anaty biraom-panjakana, natao haiasana mihitsy ny TIM no manao fivoriana. Sao dia hivandravandra loatra ny mizana tsindrian’ila ry zalahy a! Raha misy singa iray mipitika anie ao anaty mizana, na amin’ny havia no miampy, na amin’ny havanana no miala, dia efa mitsimbadika ny tantana e! Toa an-drangahy ity izay tsy hafa fa mpanolo-tsain’ingahy RAVALOMANANA Marc ihany taorian’ny hetsika 2002 alohan’ny nidirany ho amin’ny laharan’ny mpanohitra. Mba saino ihany e!

Tsy aritro manaraka koa ilay hoe nidina teo amin’ny 13 mai ny mpanohitra fahiny ary dia nahazo felaka tehamaina, totohondry, daka tamin’ny vahoaka. Nisy mihitsy ny vaky rà sy nivonto tava tamin’izany. Tamin’ireny dia mbola nomba ilay tenin’ny mpitondra ny vahoaka, dia ilay hoe “avelao aloha hiasa….”. Fa tamin’iny andro nisamborana an’ingahy Henri Lecacheur iny kosa dia ny vahoaka mihitsy no nikiaka ny hamelana azy hiteny sy hilaza izay tsy zakany. Saingy nanaolona ireto GSIS nisaron-tava sy nitondra Kalachnikov, inona moa no azony natao? Tsy nisy fa dia ny nisento sy nitazana an’ilay rangahy nentina an-keriny natsofoka tao anatin’ilay 4×4 manga antitra laharana 0341 TA? sisa e!

Isika eto tsy hanome tsiny an-dranona sy ranona, fa mba mijery fotsiny ny fiainana andavanadnron’ny valala be mandry (ilay tsy hay hoe rahoviana vao hifoha, hoy i Sareraka izay)

Mino anefa aho fa na ho ela na ho haingana dia samy mbola ho tonga saina, na izahay tezaina, na ianareo mitaiza anay. Satria tokoa mantsy, NY ANIO NO MANDRAFITRA NY HO AMPITSO.